Odmiana wyrazów przez przypadki

Przypadek – kategoria gramatyczna, przez którą odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, imiesłowy (określane przez to zbiorczym mianem imion), a niekiedy też czasowniki (co w języku polskim nie występuje), będąca odzwierciedleniem ich różnorodnych funkcji.

Teoria deklinacji została wypracowana w Grecji w IV wieku p.n.e. Również Grecy nadali przypadkom nazwy, które przez Rzymian zostały przetłumaczone na łacinę. Nazwy przypadków w języku polskim (a także sam termin przypadek, łac. casus) są częściowo tłumaczeniami terminów łacińskich. Również kolejność przypadków odpowiada mniej więcej kolejności zaproponowanej przez gramatyków starożytnych.

Przykładowe przypadki w języku polskim:
Odmiana wyrazu wół
Odmiana wyrazu koło
Odmiana wyrazu brat
Odmiana wyrazu blog
Odmiana wyrazu body
Odmiana wyrazu ciąć
Odmiana wyrazu ćpać
Odmiana wyrazu doha
Odmiana wyrazu dwór
Odmiana wyrazu euro
Odmiana wyrazu gofr
Odmiana wyrazu gram
Odmiana wyrazu góra
Odmiana wyrazu gość
Odmiana wyrazu ikea
Odmiana wyrazu idea
Odmiana wyrazu imię
Odmiana wyrazu jeść
Odmiana wyrazu joga
Odmiana wyrazu logo
Odmiana wyrazu luty

Istota systemu deklinacyjnego

System deklinacyjny jest używany do ustalenia właściwych relacji poszczególnych wyrazów w zdaniu. Konsekwencją jego istnienia jest swoboda kształtowania kolejności wyrazów w zdaniu: podmiot, orzeczenie i dopełnienie nie mają raz na zawsze ustalonych miejsc, mogą następować w dowolnej kolejności.

Języki mające przypadki mają ich zwykle 4-7, zdarzają się też języki z 2 przypadkami jak bułgarski (zwykle zanikający uprzednio bogatszy system), czy też kilkunastoma (z których część powstała przez fonetyczną inkorporację uprzednio niezależnych morfemów) jak fiński lub węgierski (trzeba jednak pamiętać, że języki te, jako aglutynacyjne, nie są w tym zestawieniu adekwatne).


Tabela powyżej pokazuje orientacyjnie liczbę przypadków w różnych językach. Należy zwrócić uwagę, że jakkolwiek tabelka uporządkowana jest w kolejności malejącej liczby przypadków, nie znaczy to jednak, że we wszystkich językach panuje bezspornie tendencja do ich redukcji. Przeciwnie, niektóre języki (np. litewski) mają tendencje do przebudowy systemu i zwiększania liczby przypadków.